Medicijnen kunnen IBD niet genezen, maar ze zijn wel belangrijk om jouw ziekte rustig te krijgen (inductiebehandeling) en rustig te houden (onderhoudsbehandeling). Daarmee wordt ook geprobeerd jouw buikklachten te verminderen of zelfs te laten verdwijnen. En ook om eventuele complicaties, waarvoor een operatie nodig is, zoveel mogelijk te voorkomen. Medicijnen verminderen meestal de klachten of de klachten verdwijnen. Als medicatie onvoldoende werkt of jouw klachten toenemen, kan een operatie een volgende stap zijn.
Je vindt op deze pagina informatie over:
Behandeling met medicijnen
Medicijnsoorten (mesalazines, corticosteroïden, immunosuppressiva en biologische medicijnen)
Filmpjes over medicijngebruik
Als medicijnen niet werken
Stoppen met medicijnen
Infographic IBD-medicatie
Je ziet op de infographic IBD-medicatie de verschillende stappen in de behandeling met medicijnen. Geen lappen tekst, maar illustraties en korte teksten met de belangrijkste informatie.
De behandeling van IBD met medicijnen bestaat uit twee fases.
Inductiebehandeling: jouw arts schrijft medicijnen voor zodat jouw actieve ontsteking zo snel mogelijk te verminderen. Dit traject duurt meestal acht tot twaalf weken.
Onderhoudsbehandeling: jouw arts schrijft medicijnen voor om nieuwe opvlammingen te voorkomen. Bij eventuele nieuwe opvlammingen krijg je opnieuw een inductiebehandeling.
Soms worden de twee fases gecombineerd en sommige medicijnen worden voor beide fases gebruikt.
Hoe geneesmiddelen in het verleden werkten: heb je te veel last gehad van bijwerkingen, ben je allergisch voor een bepaald medicijn of werken de medicijnen niet meer voldoende.
Welke ideeën je zelf hebt over de behandeling: hoe je denkt over bepaalde medicatie en of je voldoende informatie hebt. Zie informatie over Samen beslissen.
Meldpunt medicijnproblemen
Loop je tegen problemen aan met medicijnen die je gebruikt? Bijvoorbeeld, jouw medicijnen zijn plotseling niet meer te krijgen of je moet verplicht overstappen op een ander medicijn? Laat het ons weten via het Meldpunt Medicijnproblemen. Meer informatie over het Meldpunt medicijnproblemen.
Stappen behandeling
Afhankelijk van de genoemde punten volgt jouw arts meestal een zogenaamde step-up benadering. Het middel dat wordt gekozen, is bedoeld om jouw specifieke ziekteverschijnselen te onderdrukken:
Stap 1: je arts schrijft eerst een medicijn voor dat het liefst plaatselijk op de ontstekingsplek werkt en zo weinig mogelijke bijwerkingen veroorzaakt.
Stap 2: wanneer dit niet werkt, kan je arts een sterker werkend middel uit de volgende medicijngroep kiezen. Deze medicijnen werken vaak ook op andere plekken in het lichaam, waardoor je meer last van bijwerkingen kunt hebben.
Stap 3/4: bij ernstigere vormen van de ziekte of bij fistels begint je arts vaak sneller met krachtige medicijnen.
Volgorde medicijnen voorschrijven
Over het algemeen schrijft een arts medicijnen bij IBD in de onderstaande volgorde voor:
Stap 1 Mesalazines (in verschillende toedieningsvormen)
Stap 2 Corticosteroïden
Stap 3 Immunosuppressiva/afweeronderdrukkers en small molecules (JAK-remmers)
Stap 4 Biologische geneesmiddelen (biologicals en biosimilars)
Stappen en medicijnsoorten combineren
Je arts kan ook voorstellen om verschillende soorten medicijnen te proberen binnen één bepaalde stap – bijvoorbeeld zetpil en tablet – of combinaties van medicijnen uit verschillende stappen – bijvoorbeeld een klysma – waarmee je medicatie inbrengt via je poepgat met zowel mesalazine, als een corticosteroïd. Afhankelijk van de plaats van de ontsteking en de ernst ervan kan je arts ook meteen starten met een corticosteroïd (stap 2).
Echter, als je een ernstige ontsteking hebt, kan je arts er ook voor kiezen om meteen te beginnen met een geneesmiddel uit stap 4 (biologische geneesmiddelen).
Als je een chronische dikke darmontsteking hebt, zal je arts mesalazines voorschrijven. Deze medicijnen remmen op verschillende manieren de ontsteking in de darmen. Je krijgt mesalazines bij colitis ulcerosa om de ziekte rustig te krijgen (inductiebehandeling) en om de ziekte rustig te houden (onderhoudsbehandelingen), en in specifieke gevallen bij de ziekte van Crohn.
Hoe werkt mesalazine?
Mesalazines worden ingezet bij chronische dikke darmontstekingen. Ze remmen op verschillende manieren de ontsteking in de darmen. Je krijgt mesalazines bij colitis ulcerosa en in specifieke gevallen bij de ziekte van Crohn:
Als inductiebehandeling (om de ziekte rustig te krijgen).
Als onderhoudsbehandeling (om de ziekte rustig te houden)
Welke mesalazines?
Er zijn verschillende mesalazines.
Elke mesalazine werkt op een andere manier in het maag-darmkanaal.
Het middel dat je krijgt, hangt vooral af van de plaats van de ontsteking.
Bijzonderheden
Lokaal werkzame mesalazine-bevattende geneesmiddelen (Asacol®, Mesalazine®, Mezavant®, Pentasa® en Salofalk®) zijn onderling niet uitwisselbaar omdat ze op verschillende plekken in het maag-darmkanaal vrijkomen. Hierdoor verschilt de plaats waar het medicijn zijn werk doet. Jouw apotheker kan je dus niet zomaar overzetten van de voorgeschreven tabletten op een ander middel. En ook niet op een andere vorm. Tabletten werken anders dan korrels, schuim of klysma’s. Ga hier niet mee akkoord en meld dit bij ons meldpunt medicijnen:
Bij het gebruik van een klysma, schuim of zetpillen kun je last krijgen van een prikkelend gevoel in het laatste deel van de darm.
Bij het slikken van tabletten, capsules of granulaat mesalazine kun je last krijgen van maag- of darmklachten. Je kunt dit meestal voorkomen door ze tijdens of net na een maaltijd in te nemen. Verder kun je last krijgen hoofdpijn en/of duizeligheid.
Heel soms komen nierontsteking, alvleesklierontsteking of leverontsteking voor, vermoedelijk als een soort overgevoeligheidsreactie. Daarom zal de dokter je bloed minimaal één keer per jaar controleren.
Je kunt mesalazines in de volgende vormen krijgen:
Tablet
Klysma
Granulaat
Zetpil
Schuim
Kinderwens, zwangerschap en borstvoeding
Overleg altijd met je arts over het gebruik van mesalazine wanneer je een kinderwens hebt. Dit geldt ook voor mannen, omdat bijvoorbeeld sulfasalazine de vruchtbaarheid van de man vermindert.
Bij borstvoeding kan jouw kindje in heel zeldzame gevallen diarree krijgen door de kleine hoeveelheden werkzame stof van het medicijn dat in de borstvoeding komt. Overleg ook in het geval van borstvoeding met je arts.
Veel mensen krijgen tijdens hun behandeling van Crohn of colitis corticosteroïden voorgeschreven. De bekendste corticosteroïd is prednison.
Wat zijn corticosteroïden?
Corticosteroïden danken hun naam aan het feit dat ze lijken op cortisol, een steroïde hormoon dat in je bijnier wordt gemaakt. Cortisol is een lichaamseigen hormoon met veel functies in het lichaam, waaronder het remmen van ontstekingen. Corticosteroïden kunnen meestal veel beter allerlei ontstekingen remmen dan het natuurlijke cortisol.
Wanneer krijg je corticosteroïden?
Je krijgt een stootkuur corticosteroïden als je een opvlamming van je IBD hebt. Dit betekent dat je de medicijnen voor relatief korte tijd krijgt. Corticosteroïden werken goed bij opvlammingen en worden daarom vaak voorgeschreven als inductiebehandeling (om je ziekte rustig te krijgen).
Bijwerkingen
Je hebt minder vaak bijwerkingen als je een lage dosering van het medicijn krijgt. En je hebt vaker last van bijwerkingen bij hoge doseringen. Dit is vooral bij corticosteroïden die in je hele lichaam werken. Voorbeelden hiervan zijn hydrocortison, methylprednisolon, prednisolon en prednison.
De bekendste bijwerkingen bij corticosteroïden zijn:
Verandering in gevoel en stemming (bijvoorbeeld meer energie, prikkelbaarder, rusteloos)
Verschijnselen van diabetes (dorst en meer moeten plassen). Dit verdwijnt weer als je stopt met deze medicijnen.
Gewichtstoename. Je houdt meer vocht vast, en kunt last krijgen van een opgezwollen gezicht.
Je botten kunnen minder sterk worden (osteoporose)
De genoemde bijwerkingen komen over het algemeen voor tijdens het gebruik van corticosteroïden en worden minder na het afbouwen van het medicijn.
Botontkalking
Botontkalking (osteoporose) is blijvend. Om dit te voorkomen schrijft je arts ook calcium en vitamine D voor. Gebruik je corticosteroïden langer dan drie maanden, dan krijg je ook een bisfosfonaat. Bisfosfonaten zijn medicijnen die aan botweefsel hechten en hierdoor de botafbraak remmen en het bot sterker maken.
Je kunt corticosteroïden in de volgende vormen krijgen:
Klysma
Tablet of capsule
Schuimklysma
Granulaat
Infuus
Injectie
Let op!
Je hebt een grotere kans op het krijgen van infecties.
Blijf uit de buurt van mensen met waterpokken of gordelroos, vooral als je deze ziektes zelf niet hebt gehad.
Vertel je arts als je nooit mazelen hebt gehad.
Overleg altijd met je arts als je gevaccineerd moet worden, bijvoorbeeld voor een buitenlandreis. De vaccinatie kan soms minder goed werken omdat je corticosteroïden gebruikt.
Kinderwens, zwangerschap en borstvoeding
Overleg altijd met je arts als je een kinderwens hebt of zwanger bent. Je kunt meestal de corticosteroïden blijven gebruiken.
Corticosteroïden gaan in kleine hoeveelheden over in de moedermelk, maar hebben geen nadelig effect op je baby. Overleg met je arts over het gebruik van corticosteroïden voordat je borstvoeding gaat geven.
Immunosuppressiva, ook wel afweer-onderdrukkende medicijnen genoemd, onderdrukken je afweersysteem en remmen je IBD-ontsteking bij de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa. Deze medicijnen worden soms gegeven om je ziekte rustig te krijgen (inductietherapie). Meestal krijg je immunosuppressiva om je ziekte rustig te houden (onderhoudstherapie).
Er zijn twee soorten immunosuppressiva:
Afweer-onderdrukkende medicijnen
Small molecule medicijnen – ook wel JAK-remmers genoemd.
Werking
Immunosuppressiva zijn krachtige medicijnen. Je arts schrijft deze medicijnen voor als je ernstige klachten van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa hebt. En ze worden soms ook voorgeschreven om corticosteroïden te vervangen.
In deze film zie je hoe onder andere small molecule medicijnen (JAK-remmers) werken.
De diverse medicijnen hebben verschillende bijwerkingen. Meer informatie over bijwerkingen vind je in onze Factsheet Immunosuppressiva.
Let op
Je huid is gevoeliger voor zonlicht. Smeer je goed in, minimaal factor 50 en draag beschermende kleding.
Artsen raden je aan om de jaarlijkse griepprik te halen als je deze medicijnen gebruikt.
Als je immunosuppressiva gebruikt, kunnen sommige vaccinaties minder goed werken. En heb je een grotere kans op bijwerkingen. Vaccinaties met levende
vaccins (bijvoorbeeld gele koorts) worden afgeraden. Overleg daarom altijd met je arts als je gevaccineerd moet worden, bijvoorbeeld voor een buitenlandreis.
Toedieningsvorm
Je kunt immunosuppressiva in de volgende vormen krijgen:
Tablet
Injectie
Capsule
Drank
Infuus
Zwangerschap en borstvoeding
Immunosuppressiva en zwangerschap en borstvoeding gaan niet altijd samen. Overleg bij een kinderwens met je behandelend arts. Kom je er samen niet uit of maak je je zorgen, dan kun je ook informatie inwinnen bij de IBD preconceptie poli’s in een aantal academische ziekenhuizen.
Biologische medicijnen (ook wel biological genoemd) worden bij de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa vooral gegeven als andere medicijnen niet (meer) helpen. Bij een ernstige of moeilijk behandelbare ziekte besluit de arts soms snel na de diagnose al te starten met biologische geneesmiddelen.
Werking
Biologische geneesmiddelen/biologicals
Een biologisch geneesmiddel is een geneesmiddel dat een of meer werkzame stoffen bevat die zijn gemaakt door een levend organisme, zoals bacteriën, schimmels, dierlijke of menselijke cellen. Biologisch gemaakte geneesmiddelen beïnvloeden/remmen het ontstekingsproces van de (darm)cellen, waardoor je ontsteking wordt onderdrukt. Biologische medicijnen onderdrukken je afweer.
Voordat je start met een biologisch geneesmiddel test je arts je eerst op tuberculose, meestal op leverontsteking (hepatitis B of C) en eventueel HIV.
Artsen raden je aan om de jaarlijkse griepprik te halen als je deze medicijnen gebruikt.
Als je biologische geneesmiddelen gebruikt, kan dit de werking van sommige vaccinaties minder zijn en de kans op bijwerkingen vergroten. Vaccinaties met levende vaccins wordt afgeraden. Overleg daarom altijd met je arts als je gevaccineerd moet worden.
Switchen van biologische geneesmiddelen
Het kan zijn dat een arts je wil overzetten naar een ander merk biologisch medicijn, met dezelfde stofnaam en met dezelfde werking. De arts zal je uitleggen wat de reden is van deze verandering.
Toedieningsvorm
Je kunt biologische medicijnen in de volgende vormen krijgen:
Injectie/Prikpen
Infuus (in het ziekenhuis, soms is thuis mogelijk)
Bijwerkingen
Je hebt een verhoogde kans om infecties te krijgen omdat deze medicijnen jouw afweer onderdrukken.
Voor alle biologische medicijnen geldt:
Overleg altijd met je arts over het gebruik van het medicijn als je een kinderwens hebt of als je zwanger bent. Jouw arts kan je mogelijk adviseren om in de laatste drie maanden van je zwangerschap te stoppen met het gebruik van biologische geneesmiddelen. Dit is afhankelijk van je ziektebeloop en de ernst van je ziekte.
Je kunt gewoon borstvoeding geven tijdens het gebruik van biologische geneesmiddelen.
Als je baby gevaccineerd moet worden met een levend vaccin (zoals de Bof, Mazelen, Rodehond (BMR)-vaccinatie), is het verstandig vooraf de spiegel van het biologische geneesmiddel in het bloed van je baby te laten meten.
Medicijnen gebruiken
Deze film legt de verschillende manieren uit om je medicijnen te nemen of te krijgen.
Deze film vertelt meer over het gebruiken van je medicijnen zoals je arts heeft voorgeschreven
Wat als medicijnen onvoldoende aanslaan?
Een aangepaste behandeling is nodig als jouw behandeling met medicijnen niet aanslaat. Of als er een vernauwing in je darm ontstaat door littekenweefsel. Of als je complicaties bij de ontsteking krijgt zoals een abces, buikvliesontsteking of een fistel. Dan is soms een operatie nodig waarbij het ontstoken deel van de darm of de hele darm wordt verwijderd. Soms is een tijdelijk of blijvend stoma noodzakelijk. Ook door de operatie verdwijnen je klachten niet altijd.
Stoppen met medicijnen
Als je ziekte langere tijd onder controle is, kun je met je arts overleggen of je (tijdelijk) kunt stoppen of minderen met jouw medicatie. Het is aan te raden om ook als het goed met je gaat, wel onder behandeling te blijven en je met grote tussenpozen te laten onderzoeken. Stop nooit op eigen initiatief met jouw medicijnen.
Heb je vragen over medicijnen of (bij)werkingen van bepaalde medicatie, bel ons op maandag t/m donderdag via 0348 – 420 780 (tussen 10.00 uur en 12.30 uur) of mail jouw vraag naar info@crohn-colitis.nl.
Sluit je bij ons aan
Ontvang ons kwartaalmagazine Crohniek en nog veel meer voordelen:
Wij zijn de enige vereniging die zich richt op mensen met de ziekte van Crohn, colitis ulcerosa of short bowel. We kunnen niet zonder jouw steun. Help mee!
Maandelijkse nieuwsbrief
Wil jij ook op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen rondom Crohn of colitis ulcerosa? Meld je aan voor onze maandelijkse nieuwsbrief.
Lees meer informatie over bijwerkingen in onze 
