Voeding en dieet bij Crohn en colitis

Kun je alles eten als je de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa hebt? Of moet je een bepaald dieet volgen? Wat is de invloed van voeding op jouw ziekte?

Chantal heeft colitis ulcerosa: Dankzij gezonde voeding heb ik veel meer energie

Goede voedingsstoffen belangrijk

Om goed te kunnen functioneren, heeft je lichaam voldoende voedingsstoffen nodig. Dit kan lastig zijn als je de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa hebt. Opvlammingen kunnen diarree, pijn en misselijkheid veroorzaken, waardoor je soms minder zin hebt in eten en drinken. Je lichaam heeft tijdens zo’n opvlamming extra voedingsstoffen nodig, maar kan deze juist moeilijker opnemen omdat de darm ziek is.

Helaas is er (nog) geen speciaal dieet om de klachten te voorkomen. Wel helpt gezonde voeding onder andere voor een:

  • Betere weerstand
  • Sneller herstel na een opvlamming of operatie
  • Goed gewicht
  • Gevoel van meer energie

 

Gezonde voeding

Elke dag heeft jouw lichaam een bepaalde hoeveelheid eiwitten, vetten, koolhydraten (suikers en zetmeel), vitamines, mineralen, vezels en vocht nodig. Gevarieerd eten is belangrijk voor het binnenkrijgen van voldoende voedingsstoffen. Het Voedingscentrum heeft hier richtlijnen voor opgesteld. Volg deze richtlijn als jouw ziekte rustig is (in remissie).

VoedingRichtlijnen Goede Voeding

Houd de volgende adviezen dagelijks aan:

  • Minimaal 200-250 gram groente en minimaal twee porties fruit;
  • Een handje ongezouten noten;
  • Zachte of vloeibare smeer- en bereidingsvetten;
  • Minimaal 1,5-2 liter vocht zoals kraanwater, thee en koffie;
  • Vooral volkoren producten zoals volkorenbrood, volkorenpasta en -couscous en zilvervliesrijst;
  • Minder vlees en meer plantaardige producten. Varieer met vis, peulvruchten, noten, eieren en vegetarische producten;
  • Minimaal 3 porties zuivel. Bij voorkeur karnemelk of yoghurt, omdat deze gefermenteerde zuivel ook een gunstig effect heeft op de darmbacteriën. Eventueel  30-plus kaas. Liefst magere of halfvolle producten.

TipMeer informatie, tips en adviezen over de richtlijn op www.voedingscentrum.nl.

Voeding aanpassen

Sommige producten van een gezond voedingspatroon kunnen buikklachten veroorzaken. Je weet zelf waarschijnlijk uit ervaring precies wat je wel en niet moet eten om buikklachten te voorkomen.

Wij vroegen 300 mensen met de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa wat hun top vijf voedingsmiddelen zijn die zij mijden vanwege hun ziekte, of die zij juist als heilzaam beschouwen.

Heilzaam

  1. Vezelrijke voeding/volkorenbrood
  2. Thee
  3. Bladgroente
  4. Vette vis
  5. Kip

Last van

  1. Pittig eten
  2. Gekruid eten
  3. Koolzuurhoudende dranken
  4. Melkproducten
  5. Energiedranken

Alternatieve diëten

Er staan op internet allerlei diëten die claimen de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa te kunnen genezen. Tot nu toe is er nog geen enkel dieet waarbij dit bewezen is. Het is vaak nog onduidelijk of een bepaald dieet wel of niet goed is bij de behandeling van IBD. Er vindt de laatste jaren veel onderzoek plaats naar diëten (anti-inflammatoire dieet, dieet gebaseerd op mediterraan dieet enz.). In onze brochure over voeding vind je hier meer informatie over, evenals in de webcast voeding en in ons ledenmagazine Crohniek.

Diëtist

Als je met jouw voeding aan de slag wilt, is het verstandig dit onder begeleiding te doen van een diëtist. Zoek je een (gespecialiseerde) diëtist bij jou in de buurt? Ga naar MDL-diëtisten voor meer informatie of bel ons.

Bekijk voor je een afspraak maakt op de website van de diëtist of hij/zij ook patiënten behandelt met darmklachten. Je kunt ook bij het maken van een afspraak vragen of de diëtist ervaring heeft met de problemen waar jij tegenaan loopt.

Andere onderwerpen die met voeding en IBD te maken hebben:

Een opvlamming verhoogt de behoefte van jouw lichaam aan voedingsstoffen. Een slechte eetlust en afname van de darmfunctie belemmeren de toevoer van (extra) voedingsstoffen. Voor het herstel is het juist belangrijk om extra calorieën en extra eiwitten binnen te krijgen, want anders riskeer je ondervoeding. Dit kan zelfs ontstaan bij zieke patiënten met overgewicht. Vermoeidheid, lusteloosheid, verminderde eetlust en duizeligheid kunnen klachten zijn bij ondervoeding. Het is dan belangrijk om extra eiwitten en energie via de voeding binnen te krijgen.

Eiwitten zijn belangrijk voor de opbouw en het herstel van het lichaam, vooral van de spieren. Eiwitten zitten in vlees, kip, vis, kaas, eieren en zuivel en ook in vegetarische vleesvervangers, peulvruchten, tofu, tahoe, tempeh, noten, pinda’s, notenpasta en pindakaas.

Wanneer is er sprake van ondervoeding?

  • Binnen 1 maand 3 kilo of meer onbedoeld gewichtsverlies
  • In 6 maanden 6 kilo of meer onbedoeld gewichtsverlies
  • Ondergewicht (BMI is lager dan 18.5)

Bereken jouw BMI

Deel jouw gewicht in kilogram door jouw lengte in meters in het kwadraat.
Bijvoorbeeld: Als je 52 kilo weegt en 1,62 meter lang bent dan heb je een BMI van 19,8. (52 / 1,62*1,62) = 19,8

Risico op ondervoeding

  • In 6 maanden 3-6 kilo onbedoeld gewichtsverlies
  • 3 dagen (vrijwel) niet gegeten
  • 1 week minder dan normaal gegeten

TipBij ondervoeding of een verhoogde voedingsbehoefte vanwege een opvlamming of aanstaande operatie:

Eet 6 tot 7 keer per dag en kies daarbij voor producten met veel energie en eiwitten. Denk aan:

  • Zuivelproducten, zoals (volle) yoghurt en kwark;
  • Extra margarine of roomboter;
  • (Smeer)kaas;
  • Noten en vettere vis- of vleessoorten;
  • Krentenbrood, een luxe broodje of tosti in plaats van gewoon brood;
  • Beleg brood royaal met eiwitrijk broodbeleg zoals (smeer)kaas, pindakaas, groentespread of (roer)ei.

Je vindt meer informatie, tips en adviezen over ondervoeding en extra eiwit op www.voedingscentrum.nl.

Soms lukt het niet om met normale voeding voldoende calorieën en eiwitten binnen te krijgen. Dan kan een diëtist adviseren om (tijdelijk) drinkvoeding of sondevoeding te gebruiken.

Van bepaalde medicatie komen sommige mensen aan, bijvoorbeeld doordat deze als bijwerking hebben dat de eetlust toeneemt en ze hierdoor meer of anders gaan eten. Ga echter niet proberen af te vallen als je ziekte actief is. Dan kun je tekorten krijgen en spierafbraak, wat het herstel negatief kan beïnvloeden. Wil je afvallen als je in remissie bent, raadpleeg dan een diëtist.

Diarree

Een ontstoken dikke darm neemt onvoldoende vocht op waardoor je last krijgt van dunne, waterige ontlasting. Heb je diarree, dan is het belangrijk om:

  • Veel te drinken: ongeveer 2 tot 3 liter per dag.
  • Meer zout te gebruiken (2 gram (= ½ afgestreken theelepel) extra bij matige diarree en 4 gram extra bij forse diarree). Je kunt bijvoorbeeld bouillon of soep drinken, hierin zit veel zout.
  • Zoutrijke producten te eten zoals rauwe ham, kaas, zoutjes en haring.
  • Producten met voldoende voedingsvezels te eten zoals volkorenbrood, zilvervliesrijst en volkoren pasta, granen, noten, peulvruchten, groenten en fruit. Vezels zorgen ervoor dat de ontlasting dikker wordt en hebben een ontstekingsremmende werking.

Uitdroging

Bij ernstige diarree die meer dan 1 tot 2 dagen aanhoudt bestaat het risico op uitdroging. Bij uitdroging plas je opvallend minder dan normaal. Twijfel je of je bent uitgedroogd? Neem dan altijd contact op met jouw arts. Bij dreigende uitdroging kan ORS (Oral Rehydration Solution) helpen, een mengsel van zouten en suikers. Bij ernstige uitdroging is een ziekenhuisopname nodig en krijg je vocht via een infuus.

Prebiotica

Prebiotica zijn onverteerbare koolhydraten of voedingsvezels. Prebiotica zitten in gewone voedingsmiddelen zoals graanproducten, groenten, fruit, noten en peulvruchten, maar zijn ook als speciale supplementen te koop.

Prebiotica werken als voedingsvezel en kunnen de darmbacteriën en de darmfunctie verbeteren. Gebruik voedingsmiddelen rijk aan prebiotica en/of supplementen tijdens remissie om de kans op een opvlamming te verminderen. Ook tijdens actieve ziekte kunnen ze het afweersysteem en de darmfunctie gunstig beïnvloeden.

Probiotica

Probiotica zijn levende micro-organismen, meestal melkzuurbacteriën. Producenten bevelen probiotica aan voor de algemene gezondheid, voor verbetering van de ‘weerstand’ en dergelijke. Deze claims hebben zelden een wetenschappelijke basis.

Het gunstige effect van probiotica wisselt per persoon. Uit onderzoek blijkt dat probiotica bij de ziekte van Crohn geen overtuigend gunstig effect hebben. Mensen met colitis ulcerosa of een pouch ervaren vaak wel een gunstig effect als de ziekte in remissie is. Het blijkt dat probiotica net zo goed kunnen werken als een lage dosering mesalazine (medicijn voor colitis ulcerosa) bij patiënten die in remissie zijn. Bij actieve colitis ulcerosa werken de probiotica wat minder goed.

Je vindt probiotica onder andere in producten uit het koelschap, denk aan Actimel, Vifit of Yakult. Daarnaast kun je probiotica in de vorm van capsules of sachets kopen bij apotheek of drogisterij (o.a. VSL#3, Ecologic Pro.IB, Orthiflor, Acidophilus en Aciforce).

Overige toepassingen

Probiotica is bewezen effectief bij reizigersdiarree of diarree als gevolg van antibioticagebruik, chronische infecties/verkoudheden en verstopping. Het is in dat geval wel belangrijk om met jouw arts of diëtist te overleggen wanneer je welke soort probiotica moet gebruiken, omdat de verschillende bacteriestammen een verschillende werking kunnen hebben.

Overweeg je probiotica te gebruiken in verband met Crohn of colitis, overleg dan altijd met jouw arts of diëtist of dit zinvol is.

Door het aanleggen van een stoma verandert het spijsverteringsstelsel. Je hoeft geen apart dieet te volgen, er zijn wel een paar zaken in jouw voeding waar je rekening mee kunt houden.

Ileostoma (dunne darmstoma)

  1. Drink dagelijks 2 tot 2,5 liter per dag om uitdroging te voorkomen. Uitdroging herken je aan lusteloosheid, sufheid en een gebrek aan eetlust.
  2. Gebruik extra zout (in overleg met jouw arts). Doordat de dikke darm ontbreekt, neemt het lichaam minder zout op en kan een zouttekort ontstaan. Dit kan leiden tot vermoeidheid, duizeligheid, spierkrampen en prikkelbaarheid.
  3. Kauw je eten goed om verstopping van je stoma te voorkomen. Let vooral op bij bijvoorbeeld asperges, rauwkost, taai en draderig vlees, champignons, kokos, velletjes van citrusfruit (zoals sinaasappel, mandarijn en grapefruit) en noten. Snijd deze producten fijn.
  4. Extra gasvorming komt bij ileostoma’s weinig voor. Heb je hier toch last van, vermijd dan tijdelijk koolsoorten, uien, prei, peulvruchten en koolzuurhoudende dranken.

Colostoma (dikke darmstoma)

  1. Drink dagelijks 1,5 tot 2 liter om uitdroging te voorkomen. Uitdroging herken je aan lusteloosheid, sufheid en een gebrek aan eetlust en ook aan minder dorst hebben en minder plassen en een grotere vochtproductie van de stoma.
  2. Eet voldoende vezels, ongeveer 30-40 gram per dag. Vezels houden vocht vast waardoor de ontlasting indikt. Vezelrijke producten zijn bijvoorbeeld volkorenbrood, roggebrood, aardappelen, volkorenpasta, zilvervliesrijst, groenten en fruit.

Voedingsfolders stoma

Het netwerk diëtisten-MDL heeft verschillende folders uitgegeven over voeding bij stoma’s.
• Voeding bij ileostoma
• Voeding bij colostoma

De Stomavereniging heeft ook informatie en brochures over voeding bij een stoma. Ook vind je veel informatie over voeding bij een stoma op Stomaatje.nl

Contact met ervaringsdeskundigen

Wil je meer informatie over voeding bij een stoma of contact met ervaringsdeskundigen? Bel met Crohn & Colitis NL, telefoon 0348 – 420 780 (op werkdagen tussen 10.00 uur en 14.30 uur), of stuur een mail naar info@crohn-colitis.nl

 

 

Wat is een pouch?

Bij een pouch is de dikke darm weggenomen en is een verbinding gemaakt tussen de dunne darm en de anus. Van het laatste deel van de dunne darm is een reservoir gemaakt, de pouch. In de dikke darm vindt gewoonlijk het indikken van de ontlasting plaats en worden vocht en zout weer in het lichaam opgenomen. Ook wordt in de dikke darm de ontlasting verzameld. Deze reservoirfunctie van de dikke darm kan door het nieuwe reservoir, de pouch, na verloop van tijd grotendeels worden overgenomen.

Tips voor jouw eetpatroon

Je hoeft geen apart dieet te volgen, er zijn wel een paar zaken in jouw eetpatroon waar je rekening mee kunt houden.

  • Vocht en zoutgebruik bij pouch
    Let bij een pouch op jouw vocht- en zoutgebruik. De dikke darm onttrekt water en zout aan de darminhoud. Door het ontbreken van de dikke darm kan een vocht- en zouttekort ontstaan. Vul dit dus extra aan, zeker in het begin als de ontlasting nog extra dun is. Gebruik minstens 2 tot 2,5 liter vocht per dag en wees royaal met zout. Moeheid, duizeligheid en misselijkheid kunnen verschijnselen zijn van een zouttekort.
    Let bovendien op met warm weer of sportieve activiteiten. Dan heb je extra vocht en zout nodig. Door transpiratie verlies je namelijk zout.
    In bepaalde gevallen kan een arts gebruik van ORS en zouttabletten voorschrijven.
  • Eet regelmatig 
    Voor een betere indikking van de ontlasting is het belangrijk om jouw voeding en drinkvocht goed te spreiden over de dag en voldoende voedingsvezels te gebruiken.
  • Gas- en geurvorming en verkleuring van de ontlasting
    Sommige voedingsmiddelen veroorzaken gas- en geurvorming en verkleuring van de ontlasting. De mate waarin dit voorkomt kan per persoon verschillen.

Lees meer achtergrond en toelichting op de bovenstaande adviezen in de folder Voeding bij pouch.

Klachten pouch en pouchitis

  • Een geïrriteerde anus door doordat mensen met een pouch meer galzuren in hun ontlasting hebben. Vet eten kan de hoeveelheid galzuren in de ontlasting verder verhogen.
  • Anusirritatie, buikpijn en krampen vanwege sterk gekruide voeding met specerijen, sambal en peper.
  • Meer en aanvankelijk dunne ontlasting. Hierdoor ontstaan soms incontinentieproblemen.
  • Pouchitis (pouch ontsteking). Dit kun je voorkomen door een probioticamix met een grote hoeveelheid bifidobacterium en/of lactobacterium in te nemen.
    Probioticamixen zijn geen geneesmiddelen en zijn daarom zonder recept verkrijgbaar bij apotheken of online te bestellen. Overleg met je arts welk probioticum het meest geschikt is.

Contact met ervaringsdeskundigen

Wilt je meer informatie over voeding bij een stoma of contact met ervaringsdeskundigen? Bel met Crohn & Colitis NL, telefoon 0348 – 420 780 (op werkdagen tussen 10.00 uur en 14.30 uur), of stuur een mail naar info@crohn-colitis.nl

Meer informatie over diëten en onderzoeken voeding en IBD

Ontvang de nieuwsbrief

Maandelijkse nieuwsbrief
Wil jij ook op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen rondom Crohn, colitis of short bowel? Meld je aan voor onze maandelijkse nieuwsbrief.